Vetweefsel is niet alleen een opslagplaats voor energie, maar ook een actief weefsel waarin hormonen worden gevormd en omgezet. Een belangrijk enzym in vetweefsel is aromatase. Dit enzym zet androgenen om in oestrogenen, testosteron wordt omgezet in estradiol en androsteendion in estron.

Zowel mannen als vrouwen maken androgenen aan. Vrouwen produceren aanzienlijk minder testosteron dan mannen, maar dit hormoon speelt ook bij vrouwen een belangrijke rol bij onder andere seksuele gezondheid, spierkracht, botgezondheid, energieniveau en algemeen lichamelijk functioneren. De androgenen bij vrouwen worden geproduceerd door de eierstokken en bijnieren en ontstaan daarnaast door omzetting van voorlopers in andere weefsels.

Naarmate iemand meer vetweefsel heeft, neemt de totale en plaatselijke aromataseactiviteit doorgaans toe. Hierdoor ontstaat meer capaciteit om androgenen om te zetten in oestrogenen. De uiteindelijke invloed op de hormoonspiegels verschilt echter tussen mannen en vrouwen en is afhankelijk van factoren zoals leeftijd, vetverdeling, metabole gezondheid en de menopauzestatus.

Bij mannen met obesitas worden regelmatig lagere testosteronwaarden en veranderingen in de verhouding tussen testosteron en oestrogenen gevonden. Een verhoogde aromataseactiviteit kan hieraan bijdragen, maar ook insulineresistentie, chronische ontstekingsprocessen, slaapapneu en veranderingen in de hormonale aansturing spelen een belangrijke rol.

Bij vrouwen ligt dit genuanceerder. Extra lichaamsvet betekent niet automatisch dat de testosteronspiegel daalt. Vooral vóór de menopauze kunnen overgewicht en insulineresistentie juist samengaan met hogere vrije androgeenspiegels, bijvoorbeeld door een lagere aanmaak van geslachtshormoonbindend globuline (SHBG) of bij aandoeningen zoals PCOS. Na de menopauze wordt vetweefsel juist een relatief belangrijke plaats voor de vorming van oestrogenen uit androgenen.

De relatie tussen lichaamsgewicht, hormonen en mentale gezondheid is complex. Hormonen zijn slechts één onderdeel van het geheel. Toch laat onderzoek zien dat mensen met overgewicht die op een gezonde en duurzame manier afvallen, vaak niet alleen lichamelijke voordelen ervaren, maar ook mentale. Meer energie, een betere conditie, een hogere slaapkwaliteit, een verbeterd zelfbeeld en meer zelfvertrouwen kunnen bijdragen aan een positievere kijk op het leven. Daarnaast kiezen veel mensen tijdens hun leefstijlverandering vaker voor gezonde gewoonten en brengen zij meer tijd door met mensen die deze leefstijl ondersteunen.

Een gezondere leefstijl, met evenwichtige voeding, regelmatige lichaamsbeweging en voldoende slaap, kan daardoor een positieve invloed hebben op zowel de lichamelijke als de mentale gezondheid. Dat betekent niet dat afvallen een behandeling is voor depressie of dat iedereen zich automatisch beter voelt na gewichtsverlies. Depressie is een complexe aandoening met biologische, psychologische en sociale oorzaken. Wel kan een gezond gewicht, in combinatie met een gezonde leefstijl, een belangrijke bijdrage leveren aan een betere kwaliteit van leven en het algemene welzijn.